Lees verder
Jaap Huisman

Het alternatief voor plastic dient zich aan

Welke verpakking irriteert je het meest in een supermarkt? De vraag werd op donderdag 25 oktober voorgelegd aan het panel tijdens het eerste Rondetafelgesprek van de Biobased Delta tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven. Wikkels om snoepjes die dan nog eens in een plastic zakje worden verkocht, luidde het antwoord van ontwerper Herman van der Vegt (NPK). Plastic zakken die voor eenmalig gebruik worden aangeboden, zijn in de ogen van Willem Sederel, bestuurslid van de BBD, de grootste boosdoener. En biologische komkommers die ook nog eens in een plastic huls worden gestoken, zijn volgens Francois de Bie van Total Corbion PLA een gruwel. Dat was de reden voor Steven IJzerman, namens Ekoplaza, om een pilotwinkel in Amsterdam te beginnen waar geëxperimenteerd kon worden met plasticloos aanbod. Dat initiatief krijgt hoogstwaarschijnlijk een vervolg. De Bie noemde nog een ander, verwarrend artikel: broodzakken van papier met een doorzichtig venster. Die wekken de illusie dat ze milieuvriendelijk zijn, terwijl het tegendeel het geval is.

De aanleiding voor het debat over schadelijke verpakking is het besluit van de Europese Commissie om per 2021 plastic zwerfvuil aan banden te leggen. Het betekent het einde van rietjes, bakjes, bestek, wattenstaafjes en ballonstokken. De nationale overheden moeten dit weliswaar nog overnemen maar de urgentie is zo groot – zie de plastic soep in de zee – dat dit besluit kansrijk is. In feite was de aanval op plastic al een paar jaar geleden geopend toen het ministerie van Milieu gratis zakken verbood en de consument als het ware dwong weer zijn eigen boodschappentas mee te nemen.

In het kader van de Biobased Delta zijn al proeven gedaan met milieuvriendelijke alternatieven, die in het milieu worden afgebroken of die plastic kunnen vervangen. Chocoladefabrikant Mars heeft al een nieuwe wikkel op de markt gebracht die we niet terugvinden in het milieu.

Sederel plaatste een belangwekkende kanttekening bij het onderwerp. ‘Er is geen goed of fout plastic’, zei hij. ‘Er een verkeerde en juiste toepassing van plastic.’ Want kunststof mag dan in een kwalijk daglicht zijn terecht gekomen, het kent ook verdiensten. Het kan levens redden, het is licht en makkelijk bruikbaar en het is hygiënisch. Die voordelen nemen niet weg dat er gestudeerd wordt op nieuwe toepassingen, bijvoorbeeld met biopolymeren die zich makkelijker laten afbreken.

Een van die nieuwe toepassingen werd getoond voor Van der Vegt, een prototype van een glazen bierflesje voor Heineken dat het zonder een – vervuilend, want geplastificeerd – etiket kan stellen. In het glas is de merknaam gestanst, en dat niet alleen. Een code in het glas laat zien wie de vorige gebruikers van het flesje waren zodat het bijna een personifieerbaar product is geworden. Heineken moet nog beslissen of het met dit flesje in zee zal gaan.

Tijdens de discussie met de zaal kwam een aantal interessante hindernissen naar boven. De grote verschillen tussen lokale en landelijke overheden als het gaat om regelgeving en beheer, is een onverklaarbaar fenomeen – wat in de gemeente niet mag, kan 15 kilometer verderop wel. De overheid zou zich sowieso actiever moeten inzetten voor het uitbannen van schadelijk plastic, is het pleidooi.

Niet onbelangrijk is ook de slechte of ontoereikende voorlichting aan de consument. Die weet in de winkel niet welke vorm van verpakking hij kan vertrouwen en welke niet. Een beter keurmerk zou al veel helpen. Er zijn veelbelovende ontwikkelingen. De supermarktketens raken meer bewust van de noodzaak om alternatieve verpakking te introduceren voor producten: groente wordt steeds vaker los aangeboden. Ekoplaza erkent een kleine speler te zijn met  een beperkte invloed op dit terrein. Maar als een grote keten als Albert Heijn zijn beleid omgooit en milieuvriendelijk gaat opereren, kunnen de consequenties groot zijn. Het is immers de consument die met zijn voeten stemt.

Het laatste woord over het alternatief voor plastic is nog niet gesproken – en de rondetafelgesprekken krijgen een vervolg, met als onderwerpen Groen Bankieren en Duurzame bouwmaterialen.